რატომ ღირს, იყო ომბუდსმენი საქართველოში

სოზარ სუბარი

სახალხო დამცველი, ანუ როგორც მსოფლიოში უწოდებენ - ომბუდსმენი,
შვედური სიტყვაა და წარმოშობითაც შვედური ინსტიტუტია. დღეს ეს ინსტიტუტი
სხვადასხვა ფორმითა და სახელით მსოფლიოს 120-ზე მეტ ქვეყანაში მოქმედებს და
დემოკრატიულობაზე პრეტენზიის მქონე ქვეყნები ლამის სავალდებულოდ
მიიჩნევენ, რომ ომბუდსმენი ჰყავდეთ, თუმცა, 50 წლის წინ მის შესახებ იშვიათად
თუ ვინმეს სმენოდა. ისიც, ძირითადად, სკანდინავიაში.
არადა, პირველი ომბუდსმენი თითქმის სამასი წლის წინ გაჩნდა და ის
სულაც არ იყო დემოკრატიის პირმშო: შვედეთის მეფემ, მას შემდეგ, რაც რუსეთთან
ომი წააგო, გადაწყვიტა, მოკავშირე შორეულ თურქეთში მოეძებნა და ხანგრძლივი
მოგზაურობისთვის მოემზადა. დაბრუნებამდე კი, იმისათვის, რომ ჩინოვნიკებს
ხალხი არ გაემწარებინათ, სპეციალურად შექმნა ომბუდსმენის თანამდებობა,
რომელსაც ხალხი მოხელეთა თვითნებობისა და უკანონობისგან უნდა დაეცვა.
ომბუდსმენად კი თავისი ნდობით აღჭურვილი პირი დანიშნა.
ამგვარად, ომბუდსმენი ფორმალურად მეფის მეგობარი იყო - კაცი, ვისაც
მეფე ენდობოდა, არსით კი - ხალხის მეგობარი - ვინც ხალხს ჩინოვნიკთა
თვითნებობისგან იცავდა. შესაბამისად, ეს ძალზე საპასუხისმგებლო საქმეც იყო და
სასიამოვნოც - რა ჯობია, იყო მეფის მეგობარი და აკეთო კეთილი საქმეები, დაიცვა
ადამიანები და ხალხსაც ასიამოვნო და მეფესაც...
მაგრამ თუ მეფეს არ უნდა, რომ ქვეყანა კანონებით მართოს? ესეც არ არის
პრობლემა - ომბუდსმენს არათუ არაფერს ჰკითხავს, სულაც მოხსნის, ინსტიტუტსაც
გააუქმებს და მეტსაც იზამს - იმას იზამს, რაც მოეპრიანება - მეფეა და იმიტომ.
მაგრამ დემოკრატიულ ქვეყანაში კანონი მეფობს და არა მეფე. შესაბამისად,
ომბუდსმენიც კანონს ემორჩილება და არა ქვეყნის მმართველთა ნებას. და როცა
მმართველები თავად არღვევენ კანონს, მაშინ ცხადი ხდება, რომ ხალხის დაცვა
სულაც არაა ისეთი ადვილი საქმე, როგორც ეს ერთი შეხედვით ჩანს.
პასუხისმგებლობა ათმაგდება, სიამოვნების ნაცვლად კი უძილო ღამეები და
მუდმივი ფიქრი იწყება - ფიქრი იმაზე, თუ სად გადის ზღვარი, რასაც ომბუდსმენმა
არ უნდა გადააბიჯოს!
* * *
2004 წლის 16 სექტემბერს, როცა პარლამენტში მირჩევდნენ, ვერ
წარმოვიდგენდი, რომ ამდენი პრობლემის გადალახვა მომიხდებოდა; რომ ადამიანის
უფლებების შელახვა სისტემურ ხასიათს მიიღებდა; რომ კანონის აბუჩად აგდება
ცხოვრების წესად იქცეოდა; და, რაც მთავარია, ვერ წარმოვიდგენდი, რომ
ადამიანები, რომლებიც მანამდე კანონის უზენაესობასა და ადამიანის უფლებებზე
ლაპარაკობდნენ, თავად იქცეოდნენ მთავარ დამრღვევებად. ეს ყველაფერი ჩემს
თვალწინ ხდებოდა, მაგრამ მაინც მიჭირდა ამის დაჯერება.
პარლამენტში არჩევის დღეს ერთ-ერთმა ოპოზიციონერმა დეპუტატმა
მკითხა - თუ შეძლებ მეგობრებთან დაპირისპირებას, თუკი ისინი დაარღვევენ
ადამიანის უფლებებსო. ვუპასუხე, ძნელია, მაგრამ შევძლებ, რადგან სხვანაირად,
უბრალოდ, ვერ მოვიქცევი-მეთქი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მართალი მტყუანად
უნდა გამომეყვანა, რასაც მართლა ვერ შევძლებდი. ასე რომ არჩევანი, უბრალოდ, არ
მქონდა. თუმცა, ამდენ უსამართლობას მაინც არ ველოდი. დიდხანს მეგონა, რომ ეს
დარღვევები გამონაკლისები იყო და არა სისტემა. დიდხანს მეგონა, რომ
ხელისუფლების წარმომადგენლებთან დიალოგით, ყოველდღიური მუშაობით
უსამართლობის შეჩერებას შევძლებდი. მით უმეტეს, რომ თავიდანვე სერიოზული
შედეგები გვქონდა: პოლიციის მონიტორინგმა ის შედეგი გამოიღო, რომ პოლიციაში
ყოველდღიურმა ცემა-ტყეპამ იკლო, ფსიქიატრიული საავადმყოფოების
მონიტორინგის შედეგად იქ მდგომარეობა სერიოზულად გაუმჯობესდა, ჩვენს მიერ
აღმოჩენილ დარღვევებს კი ბევრი თანამდებობის პირი შეეწირა - ზოგი
თანამდებობიდან გათავისუფლდა და ზოგიც პასუხისგებაში მიეცა. თითქოს რაღაც
იმედები არსებობდა.
თანაც, სახალხო დამცველის ინსტიტუტი ფაქტობრივად თავიდან იყო
შესაქმნელი. ახალ გამოწვევებს ახლებური მუშაობა სჭირდებოდა. გამოცდილებასაც
გზადაგზა ვიძენდით - იმას, რასაც ჩვენ ვაკეთებდით, ვერავისგან ვისწავლდით.
შვედეთის ომბუდსმენის ინსტიტუტი წელიწადში 4-5 მონიტორინგს აწყობს
პოლიციაში, ესპანეთისა - თითქმის სამჯერ მეტს, ჩვენ კი მხოლოდ 2005 წელს 2000-
მდე მონიტორინგი ჩავატარეთ. თანაც, არც დღე ვიცოდით, არც ღამე, არც დასვენების
დღეები...
* * *
სახიფათო ტენდენციები არჩევის შემდეგ მალევე გამოჩნდა. ჩემი არჩევიდან
ორ კვირაში სოფელ კეხვთან, ცხინვალის რეგიონში, ქართულმა პოლიციამ
რუსეთიდან შემოსული საქართველოს 300-მდე მოქალაქე გააჩერა და მათ უკან,
რუსეთში გაბრუნება მოსთხოვა. მშიერ-მწყურვალი ხალხი, ყოველგვარი ჰიგიენის
გარეშე რამდენიმე დღე ავტობუსებში ათევდა ღამეს. მათ შორის იყვნენ ღრმად
მოხუცებიც, ავადმყოფებიც, იყო წლინახევრის ბავშვიც. რუსეთში მათი გაძევების
მოთხოვნა უკანონობაც იყო - ამას საქართველოს კონსტიტუცია კრძალავს და
შეუძლებელიც - რუსეთი არ მისცემდა ამ ხალხს მისი საზღვრის გადაკვეთის
უფლებას. მით უმეტეს, რომ ამ ხალხის ნაწილი დეპორტირებული იყო. მათთან
ჟურნალისტებსაც არ უშვებდნენ - დიდი ლიახვის ხეობაში შესასვლელი გზა
პოლიციას ჰქონდა გადაკეტილი. შესაბამისად, ინფორმაცია არ ვრცელდებოდა და
საზოგადოებამ არაფერი იცოდა საქართველოს 300 მოქალაქის პრობლემის შესახებ.
ეს ამბავი პარლამენტის ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის კომისიის
თავმჯდომარემ, ვასილ მაღლაფერიძემ შემატყობინა, რომელიც იქ იყო. ჩემს
ჩასვლამდე მას პოლიციელებმა ცეცხლიც კი გაუხსნეს. მაშინვე გავეშურე კეხვისკენ,
მაგრამ პოლიციამ გზა მეც გადამიკეტა. არანაირი არგუმენტი და კანონის ციტირება
მათზე არ ჭრიდა. მაშინ მძღოლს ვუთხარი, პირდაპირ გადასულიყო ციცაბო
ფერდობზე - თუ დავიღუპებით, დავიღუპოთ-მეთქი. ამის შემდეგ პოლიციელებმა
სადღაც დარეკეს და გზა მოგვცეს. ჟურნალისტებიც თან მახლდნენ - მთხოვეს და
წავიყოლე.
მაშინდელ შინაგან საქმეთა მინისტრთან, ირაკლი ოქრუაშვილთან
ხანგრძლივმა საუბარმა და კამათმა შედეგი არ გამოიღო. ორი დღის განმავლობაში
უშედეგოდ ვცდილობდი პრემიერმინისტრთან დარეკვას - მან ჩემს ზარებს არ
უპასუხა. ამის შემდეგ საჯაროდ განვაცხადე, სანამ ეს ხალხი აქ არის, მეც მათთან
ვიქნები-მეთქი და პირველი ღამე მართლაც ქუჩაში გავათენე.
მეორე დღეს ტელეკომპანია „რუსთავი 2-მა“ გამოაგზავნა ჟურნალისტი,
რომელმაც საქმეს საინტერესო ელფერი შესძინა - როგორ თანამშრომლობენ
ვლადიმირ ჟირინოვსკი და სოზარ სუბარი!!! ლოგიკა თავად მკითხველმა მოძებნოს,
სიუჟეტის ფაბულა კი ასეთი იყო: იმ 300 კაცს შორის, რომელთაც ჩვენი
ხელისუფლება გაძევებას უპირებდა, რამდენიმე ისეთიც ერია, ვინც ჟირინოვსკის
პარტიის წევრებმა მოსკოვის ქუჩებში დაიჭირეს, სასამართლოში წაიყვანეს და
სასამართლოს გზით გამოაძევეს რუსეთიდან - რუსეთის ლიბერალურ-
დემოკრატიული პარტია მაშინ ქართველების საწინააღმდეგო აქციას ასეთი ფორმით
ატარებდა. ამავე ადამიანებს ახლა უკვე მათი ხელისუფლება მათივე სამშობლოდან
უპირებდა გაძევებას და მე ვცდილობდი ეს არ დამეშვა. რა გვქონდა საერთო მე და
ჟირინოვსკის? - მკითხველმა განსაჯოს!
შიდა ქართლის გუბერნატორი მიხეილ ქარელი კიდევ უფრო შორს წავიდა
და საჯაროდ განაცხადა, იმ ავტობუსებში ჩემი ნათესავები სხედან, რომელთაც
საქართველოში კონტრაბანდა შემოაქვთო და ამიტომ გამოექომაგაო. არადა, ამ დროს
ჩემს თვალწინ უზარმაზარი სატვირთო მანქანები, კონტრაბანდით დატვირთულნი,
ერთმანეთის მიყოლებით მიდიოდნენ ცხინვალისკენ და მათ უბატონოდ ხმას არავინ
სცემდა.
ყველაფერი კი იმით დამთავრდა, რომ ბოლოს თავად პრეზიდენტმა მიხეილ
სააკაშვილმა დამირეკა და დიდხანს ცდილობდა ჩემს დარწმუნებას, დამეტოვებინა
იქაურობა. თავიდან კეთილგანწყობილი საუბარი ბოლოს ძალზე უსიამოვნო კამათში,
ყვირილსა და ყურმილის დახეთქებაში გადაიზარდა. საუბრიდან ორიოდე საათში კი
ახალი ბრძანება მოვიდა და ხალხს ოჯახებში დაბრუნების ნება მისცეს.
* * *
ასეთი შემთხვევები ბევრი იყო, თუმცა, ცალკეული შემთხვევების
განზოგადებებს ყოველთვის ვერიდებოდი. სულ იმას ვუფრთხოდი, რომ არ
გადამელახა ის ზღვარი, რაც ომბუდსმენს პოლიტიკოსისგან აშორებს. მით უმეტეს,
რომ ეს იყო ყველაზე ეფექტური იარაღი, რითაც ჩემს განეიტრალებას ცდილობდნენ -
რატომ უნდა მოვუსმინოთ ომბუდსმენს, რომელიც გასცდა თავის მანდატს და
პოლიტიკაში გადავიდა?
თანაც, ეს არ იყო მხოლოდ ქართველი პოლიტიკოსების აზრი. ასე ფიქრობდა
ზოგიერთი ჩემი კოლეგაც. მაგალითად, 2008 წლის 21 მაისის არჩევნების შემდეგ
დაიწყო პოლიტიკური ოპოზიციის აქტივისტების დევნა - მათ სასტიკად სცემდნენ
ნიღბიანი პირები. ხელწერა ყველგან ერთი და იგივე იყო. ცხადი იყო, რომ ეს იყო
პოლიტიკური ტერორი და ასეც ვთქვი. პრესკონფერენციას ჩემი ესტონელი კოლეგა
ესწრებოდა, რომელიც იმ დროს ჩემს ოფისში მუშაობდა. მან მიიჩნია, რომ
ომბუდსმენმა უნდა შეაფასოს ფაქტები, მაგრამ არ უნდა მისცეს მათ პოლიტიკური
შეფასება.
მაგრამ, თქვათ ისე მოვქცეულიყავი, როგორც ჩემი კოლეგა მირჩევდა,
რამდენად მართალი ვიქნებოდი? მაშინ, როცა დანამდვილებით ვიცოდი, რომ ეს იყო
პოლიტიკური დევნა და ტერორი, რამდენად მართალი ვიქნებოდი, რომ ეს არ
მეთქვა? რამდენად გამართლებული იქნებოდა, თუ მხოლოდ ნახევარ სიმართლეს
ვიტყოდი? ვფიქრობ, სიმართლის ნახევრად თქმას ისევ დუმილი სჯობია - ეს უფრო
პატიოსანი საქციელია. ჩემმა ესტონელმა კოლეგამ კი ბოლომდე მაინც ვერ გაიგო,
როგორ ქვეყანაში მოუწია მუშაობამ. მართალია, ბოლოსდაბოლოს მან დაიჯერა, რომ
საქართველო არ არის დემოკრატიის ფორპოსტი, მაგრამ მაინც ეგონა, რომ ჩვენთან
კანონი, თუნდაც კოჭლობით, მაგრამ მაინც კანონობდა. ამაში, ეტყობა, მე და ჩემი
კოლეგებიც ვართ დამნაშავე - ჩვენ მას ბოლომდე მაინც არ გავუმხილეთ, როდის და
რატომ გადაწყვიტა ევროკავშირმა ჩვენთან მისი ჩამოყვანა: 2007 წლის 7 ნოემბრის
შემდეგ, როდესაც ევროკავშირის წარმომადგენლებს შეეშინდათ, რომ სპეცრაზმები
სახალხო დამცველის ოფისსაც დაარბევდნენ, როდესაც ისინი დარწმუნდნენ, რომ აქ,
ამ ქვეყანაში არავის სიცოცხლე და უსაფრთხოება არ არის დაცული, მათ გადაწყვიტეს
საქართველოში ჩამოეყვანათ ვინმე - „სახალხო დამცველის დამცველი“ - ვინც
ცოტათი მაინც დაიცავდა ჩვენს უსაფრთხოებას.
ამის დაჯერება ძალიან ძნელია, როცა შვედეთის ან ესტონეთი ომბუდსმენი
ხარ და ვერ წარმოგიდგენია, როგორ შეიძლება აქციო სასამართლო ბუტაფორიად,
ხოლო „დემოკრატიის ახალი ტალღა“ - მორიგ ფორმალობად.
მაგრამ მათ ასევე უჭირთ იმის გაგება, რას გრძნობ, როცა ამდენი
წინააღმდეგობის გადალახვის შემდეგ მაინც შეძლებ ვინმეს დაეხმარო და ხალხის
ნდობა მოიპოვო - თუნდაც ამისთვის ღირს იყო ომბუდსმენი სწორედ ისეთ ქვეყანაში,
როგორიც საქართველოა.

დაიბეჭდა გაზეთ ბათუმელებში 2008 წლის 10 დაკემბერს

არჩევნები ხულოში

ხულოში 3 ნოემბრის უმაღლესი საბჭოს არჩევნებზე დასაკვირვებლად მივდივარ. მიუხედავად იმისა, რომ `მარშუტკა~ საღამოს ხუთ საათზე გადის, ბილეთი დილით, ათი საათისთვის შევიძინე, რადგან გამაფრთხილეს, შესაძლოა, გასვლის დროს ადგილები აღარ იყოსო. ხუთის ნახევარზე სადგურში ვარ. სოფელ
ვაშლოვანის `მარშუტკას~ რამდენიმე ადამიანი ელოდება. წასვლამდე თხუთმეტი წუთით ადრე მარშრუტკაც `მორახრახდა~. ჩემს ბილეთს `ადგილი #1~ ეწერა, მაგრამ მიკროავტობუსში ადგილები დანომრილი არ აღმოჩნდა, ამიტომაც მძღოლს
ვკითხე, სად იყო პირველი ადგილი. `გაყიდულია~ _ მიპასუხა მან. ავუხსენი, რომ ბილეთი ნაყიდი მე მქონდა. ყვირილი დაიწყო: `ეს ადგილი არჩილის გოგუებს დუუჯავშნეო~. ბილეთიანი მგზავრი ვეღარ დამტოვა, მაგრამ ჯავრი მოლარეებზე იყარა. მძღოლის უკან მოვკალათდი და ფეხები პურის ფქვილის ტომარაზე შემოვაწყე, სხვა გზა არ მქონდა. მძღოლი მიბღვერს, ჩხუბობს, ყველას წვდება. გასვლის დროა, თუმცა არ ჩქარობს, `გურამის გოგოებს~ ელოდება. როგორც იქნა, მგზავრებიც მოვიდნენ და `მარშუტკაც~ ამუშავდა. მძღოლმა ჯიბიდან `ჩანაწერები~ ამოიღო და კითხვა დაიწყო: `გურამის გოგოები _ არის. არჩილის?... ცემენტი მაქვს საყიდელი~, _ დაასრულა კითხვა და პუშკინის ქუჩით წავიდა. ცემენტის ყიდვას 40 წუთი დასჭირდა. ახლა გაირკვა, რომ მძღოლმა `ხოფაზე~ მეზობლებს უნდა გაუაროს, იმათთან მისვლაში კიდევ რამდენიმე წუთი იკარგება. როგორც იქნა დავიძარით, მაგრამ... `ხოფიდან~ შვილიშვილის სანახავად გააგრძელა გზა, `ბაბუს სიხარულს თუმანი~ აჩუქა და ამჯერად მართლა ხულოში წავედით… ერთი მგზავრი ფეხზე დგას, 60 წელს გადა-
შორებული იქნება. მძღოლი პირსახოცს აწვდის და ურჩევს _ `დაიგე და დაჯექი. აბა, ასვლამდე ფეხზე ხომ არ იდგები…~ მეორე დღეს არჩევნებია, მაგრამ ამ თემაზე
არავინ საუბრობს, ყველა თავისთვისაა, უმრავლესობას ძინავს...
როგორც იქნა, დაბის ცენტრში ავედით. გზა კარგი იყო. მითხრეს, ეს ბეშუმისკენ მიმავალი ცენტრალური გზატკეცილია და მაგიტომაც გააკეთა ხელისუფლებამო… ხულოს ცენტრში სულ რამდენიმე ჯიხური დგას _ ერთი სასადილოა, მეორეში სამგზავრო ბილეთები იყიდება, იქვე, გვერდზე ორი ბანკის ფილიალია. უფრო ზევით ფოსტის შენობა, პოლიციის განყოფილება, გაზეთ `ხულოს~ რედაქციასთან ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები ვარშალომიძის `პლაკატებს~
სამარშრუტო ტაქსებსა და მანქანებს აკრევენ, დროშებით დარბიან. გარევაჭრობაა გაჩაღებული… არჩევანი დიდია, _ მეორადი, ახალი საქონელი... ანუ პირველადი მოხმარების ნივთების შოვნა არ ჭირს. მალე ხულოში დიდი სავაჭრო ცენტრი გაიხსნება, ახლა სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობს.
საავადმყოფო კარგადაა გარემონტებული, როგორც აქაურები მეუბნებიან, ასლან აბაშიძის დროს გაუკეთებიათ. ორ სოფელში ვგეგმავ მისვლას _ ვაშლოვანში,
სადაც ღამე უნდა გავათიო და ღურტაში,სადაც არჩევნებს უნდა დავაკვირდე.
არჩევნები ვაშლოვნის ოღრო-ჩოღრო გზას ამ არჩევნებმაც ვერ უშველა. სოფელში წინასაარჩევნოდ, სოციალურად დაუცველი ოჯახების ბავშვებს კომპიუტერები დაურიგეს. სლოგანი: `აბა თქვენ იცით, ხმას ვის მისცემთ~.
ხულოში პირველად ვარ, ჩემი მასპინძლის გარდა არავის ვიცნობ. არჩევნების დღეს
ვაშლოვანიდან ღურტაში დილით, ექვსის ნახევარზე წავედით. ეს სოფელი გოდერძის უღელტეხილთანაა ახლოს. ზუსტად შვიდ საათზე სოფლის სკოლასთან მივედი, სადაც საარჩევნო უბანია გახსნილი. კომისიის წევრებმა ჩემს დანახვაზე უსიამოვნება ვერ დაფარეს. `იმედია, ვითანამშრომლებთ~, _ მითხრა კომისიის თავმჯდომარემ. თანამშრომლობაში რასაც გულისხმობდა, მოგვიანებით მივხვდი… წილისყრის დროა, მაგრამ კომისიის ერთ წევრს `ფეხი სტკივა~ და თავიდანვე აცხადებს,
რომ ნაკადის მარეგულირებელი ვერ იქნება, მეორეს რეგისტრატორობა სურს...
მოკლედ, მე, როგორც დამკვირვებელი თუ ამაზე თანახმა ვიქნები, წილისყრა არ
ჩატარდება... რამდენჯერმე მიწევს იმის შეხსენება, რომ მარკირების გავლა აუცილებელია და ხმის მიცემა პირადობის მოწმობის ან პასპორტითაა დაშვებული… ღურტას საარჩევნო უბანზე კომისიის წევრები `კანონის შემომღებელს~ მეძახიან.
უბანზე ერთი და იგივე ამომრჩეველი რამდენჯერმე შემოდის და ხმას აძლევს. შენიშვნას არ ითვალისწინებენ, საჩივრის დაწერის უფლებას კი, ფაქტობრივად, არ მაძლევენ. ალბათ, არ გადავაჭარბებ თუ ვიტყვი, რომ საჩივრის ხსენებაზე ღრიალებენ. ეს უბანი გასაუქმებელია, მაგრამ... მხოლოდ ერთი საჩივარი დავწერე… არადა, ეს პროცესი _ უპასპორტო, უმისამართო ადამიანების მოსვლა, არ მთავრდება… `სამართლიანი არჩევნების~ იურისტს ვაცნობე, რაც ხდება. უბანზე ოლქის თავმჯდომარე და ადგილობრივი ხელისუფლების რამდენიმე წარმომადგენელი
მოდის. საყვედურს კომისიის თავმჯდომარე იღებს _ აფრთხილებენ, რომ საჩივრის
დაწერაში ხელი არ შემიშალონ. კომისიის თავმჯდომარე უკვე ხშირად მეკითხება:
`საჩივარს ხომ არ დამიწერთ…~ ძალიან ცივა. შენობა, სადაც ვმუშაობთ, ღელის
პირასაა, ფანჯარას მინები აქვს ჩამტვრეული. ჩემს საპატივცემულოდ უბანზე ღუმელი
იდგმება და ყავაც იხარშება…გადასატანი ყუთი შემოაქვთ. გვიან შევამჩნიე, რომ ყუთი დაულუქავია და კომისიის წევრები ეხვევიან გარს. როგორც კი შემნიშნეს, მაშინვე
დალუქეს… ხმის დათვლა დაიწყო. გადასატან ყუთში 92 ბიულეტენია. ვხედავ, იხსნება ერთი კონვერტი და სამი ბიულეტენი ამოაქვთ. `ან საჩივარი, ან ბათილად ცნობა~, _ კომისია არჩევანის წინაშეა. `ოღონდ საჩივარი არა და რასაც იტყვი, იმას ვიზამთ~, _ ამბობენ და ბათილად ცნობას არჩევენ. დავხედე გაბათილებულ ბიულეტენებს,
რომლებიც მაგიდის კუთხეში მოათავსეს, სამივეზე ხუთიანია მოხაზული…
ბუნებრივია, ხმის თვლის პროცესში მაგიდასთან არ ვზივარ, ამის არც უფლება მაქვს და არც შესაძლებლობა. გავიარ-გამოვიარე და ისევ გაბათილებულ ბიულეტენებს დავხედე. მათ ნაცვლად უკვე ცარიელი ბიულეტენები აწყვია. გადაწყვეტილება მივიღე _ საჩივარი! და წერა დავიწყე. ზოგი კალამს მართმევს, ზოგი სალაპარაკოდ
გვერდზე მიხმობს, ვხედავ კომისიის მდივანი როგორ ხევს სამ ბიულეტენს. მოკლედ,
ქაოსია, მაგრამ მე მაინც ვწერ. უბანზე ყველა პარტიას თავისი დამკვირვებელი
ჰყავს. ვერავინ ვერაფერს ხედავს. ე.წ. NGO-ს, `ახალგაზრდა ჟურნალისტთა სახლის~
წარმომადგენელმა, ჯელილ ღორჯომელაძემ კი იცის, რომ `ოპოზიციონერობა ხეირის მომტანი არაა~. მას მომავალ არჩევნებზე კომისიის წევრობა სურს. გაყალბებას თუ ვერ შეამჩნევ, თურმე, კომისიის წევრი აუცილებლად გახდები. ყოველ შემთხვევაში, ბატონმა ჯელილმა ასე ამიხსნა. სკოლის ეზოდან ჩხუბის ხმა მესმის. ახალგაზრდები
კომისიის წევრების შერჩევის პრინციპს აპროტესტებენ. ნაცმოძრაობის აქტივისტები და სოფლის ბიჭები ჩხუბს იწყებენ. სკოლის მინები იმსხვრევა. აყალმაყალი დაახლოებით სამ საათს გრძელდება და პოლიციის ჩარევით სრულდება.
ამომრჩევლისთვის 100-150 ლარის მიცემა და უბნამდე `მარშრუტკით~ მომსახურება ისეთი სიზუსტით სრულდება, იფიქრებ საარჩევნო კოდექსითაა დაკანონებულიო. ჩემს მოკლე სადამკვირვებლო პრაქტიკაში მსგავსი არაფერი მინახავს… ისევ იურისტთან
ვრეკავ, მერე ისევ საოლქოს თავმჯდომარე რეკავს უბანზე, კომისიის თავმჯდომარე ოხრავს… `შენ რომ მაგი საჩივარი დაწერო, უბანს გააუქმებენ, ჩვენ კი უხელფასოდ დავრჩებით. ამ მთავრობას მალე მაინც გაუშვებენ. ნუ დაგვტოვებ
უხელფასოდ~, _ მეხვეწება კომისიის ერთი წევრი… ვხვდები, რომ აზრი არაფერს აქვს,
არც საჩივარს… ყველაფერს თავს ვანებებ... ღამის პირველი საათისთვის საოლქოში მივედი. ხულოში მხოლოდ ერთი საჩივარი იყო დაწერილი, ისიც ჩემი. ზუსტად ვიცი, ასეთ სისტემაში არასოდეს წავალ არჩევნებზე; არც დასაკვირვებლად და არც ხმის მისაცემად…

გაზეთი ბათუმელები #43

12-19 ნოემბერი; 2008 წელი 

სამშობლოდან გაქცეული კოვზის ~ქურდი~

~მოსამართლემ გაითვალისწინა რა შემამსუბუქებელი გარემოება და შინაგანი რწმენით არჩილ ფარტენაძეს ხუთი წლითა და სამი თვით პატიმრობა მიუსაჯა~ _ ეს მოსამართლე თამარ ბეჟანიშვილის გადაწყვეტილებაა. 23 წლის არჩილს, რომელიც ადრე ნასამართლევი არაა, 11 ცალი კოვზის, ერთი ჩანგლის, ერთი დანის, ათლარიანი სუვენირისა და ტელევიზორის `პულტის~ ქურდობა ედება ბრალად. ფარტენაძე იძებნება.
გამოძიების მტკიცებით, ეს ნივთები პოლიციამ განსასჯელ _ არჩილ ფარტენაძის ეზოში, ფარდულში იპოვა. გამოძიების ვერსიით, კალათბურთელ, არჩილ ფარტენაძეს აეროპორტის გზატკეცილზე, საცხოვრებელ სახლში უკანონოდ შეღწევა _ კოვზის, დანის, `პულტისა~ და ჩანგლების ქურდობა ბრალდება. ჩამოთვლილი არც ერთი ნივთი ძვირფასი _ ოქროს ან ვერცხლის _ არ იყო.  
საგამოძიებო მოქმედება ადლიის პოლიციის განყოფილებამ ჩაატარა, შემდეგ კი არჩილ ფარტენაძე, როგორც მოწმე, ექსპერტიზაზე წაიყვანეს. ორი დღის შემდეგ არჩილ ფარტენაძეს გამომძიებელმა კვლავ მიაკითხა, დამატებითი ნიმუშების ასაღებად. 
ფარტენაძემ გამომძიებელ ზურა კაკაურიძეს სთხოვა, ადვოკატის გარეშე ჩხრეკა არ ჩატაერებინა. ის ვარაუდობდა, რომ მის დაპატიმრებას გეგმავდნენ, ამიტომაც უცხოეთში წავიდა. მისი წასვლიდან მეორე დღეს არჩილ ფარტენაძის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე მართლაც აღიძრა. 
ადვოკატ მაკა კანდელაკის თქმით, საქმეში ორი მტკიცებულებაა: `კანონდარღვევით ჩატარებული შემთხვევის ადგილის დათვალიერების ოქმი და ექსპერტიზის დასკვნა~. მისთვის უცნობია, რომელ ნივთზე დაყრდნობით ჩატარდა დაქტიროფირი. ადვოკატის ინფორმაციით, სასამართლოზე მოწმემ, თემურ კაკაბაძემ შემდეგი ჩვენება მისცა: `მეზობლის სახლიდან გამოსული ქურდები დავინახე. მათ დავედევნე, დავუყვირე, რომ ნივთები დაეტოვებინათ. კოვზები, რომელიც ქურდებს ყუთით მიჰქონდათ, ძირში დაყარეს. ეს კოვზები კი ბავშვებმა დაზარალებულ აბაშიძეებს მიუტანეს~. 
აბაშიძეების სახლი 2009 წლის 25 თებერვალს, საღამოს 11-ის ნახევარზე გაქურდეს; ამ დროს განსასჯელი ბიძაშვილის დაბადების დღეზე იმყოფებოდა, რასაც მოწმეებიც ადასტურებენ. 
ადვოკატმა პროკურატურას გამოძიების შეწყვეტის მოთხოვნით მიმართა, მაგრამ პროკურატურამ ოჯახს ~თანამშრომლობა შესთავაზა~.

რაც შეეხება სასამართლო პროცესს, რომელიც ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში შედგა, მოსამართლე, თამარ ბეჟანიშვილი, სასამართლო პროცესს კაბინეტში ატარებდა (ამ დროს სხდომის დარბაზი თავისუფალი იყო; ყოველ შემთხვევაში, მოსამართლემ პროცესში მონაწილე ადვოკატები და განსასჯელის ნათესავები თავის კაბინეტში შეგვიყვანა. პროკურორის ლოდინში მოსამართლემ გაარკვია, რომ პროცესს ჟურნალისტი ესწრებოდა... საკუთარი კაბინეტი ჯერ თვითონ დატოვა, მოგვიანებით კი ყველას გვიბრძანა მისი კაბინეტი დაგვეცალა.
სასამართლო პროცესი სხდომის დარბაზში გაგრძელდა).

და-ძმა შალიკაშვილებს 11-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს

ხელვაჩაურის რაიონულმა სასამართლომ, და-ძმა _ ნათია და თენგიზ შალიკაშვილების 11 წლითა და ოთხი თვით პატიმრობა მიუსაჯა. ისინი ჯგუფურ ყაჩაღობაში იყვნენ ბრალდებულები.
ბრალდებულები დღემდე თავს დამნაშავედ არ სცნობენ. ბრალის წაყენებისას ნათია შალიკაშვილი ოთხი თვის ფეხმძიმე იყო, ახლა მისი შვილი ხუთი თვისაა. ამ გარემოების გამო ახალშობილის დედას სასამართლომ სასჯელი ხუთი წლით გადაუვადა, თენგიზ შალიკაშვილი კი პატიმრობაში იმყოფება. 
ხელვაჩაურში მცხოვრები ბაკურიძეების ოჯახი გასული წლის 28 აგვისტოს დააყაჩაღეს. პოლიციამ და-ძმა 28 სექტემბერს ანონიმური ზარის საფუძველზე დააკავა. საქმეში ერთადერთი მოწმე _ ნათელა კაზეიშვილი ფიგურირებს. მან თენგიზ შალიკაშვილში თავდამსხმელი ვერ ამოიცნო, ხოლო ნათია ყაჩაღს მიამსგავსა. 
განაჩენის გამოტანას დაზარალებული მხარე არ დასწრებია.  
შალიკაშვილების ადვოკატი _ გენო ქარცივაძე გადაწყვეტილების გასაჩივრებას ქუთაისში აპირებს.

მაღალჩინოსნის გასამართლება გრძელდება

~სახელმწიფო, მე, ზურაბ ბერიძეს, მედავება იმაში, რომ განზრახ არ შევამოწმე საწარმოები. მაგრამ ბრალდების არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს. შვიდი თვეა ველოდები კანონს, ბრძანებას, აქტს, რომლითაც მე, შემოსავლების სამსახურის უფროსს, მევალებოდა საწარმოების შემოწმება. ეს პარიზიდან ლონდონამდე გვირაბის გათხრის მცდელობას ჰგავს. გამოძიებას ვთხოვ, წარმომიდგინოს ერთი დოკუმენტი, რითაც ჩემი ბრალეულობა მტკიცდება~, _ განაცხადა სასამართლო პროცესზე ზურაბ ბერიძემ _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონული ცენტრის ყოფილმა უფროსმა.
ბრალდების მტკიცებით, ბათუმში მოქმედმა 19-მა სხვადასხვა კომპანიამ და ხუთმა ინდივიდუალურმა მეწარმემ სახელმწიფოს ერთი მილიონი ლარი აზარალა. შემოსავლების სამსახურმა კი, რომელსაც ზურაბ ბერიძე ხემძღვანელობდა, ეს ფირმები არ შეამოწმა. 
ადვოკატების ინფორმაციით, ჩამოთვლილი კომპანიების მეპატრონეებმა საგადასახადოს გადაწყვეტილება მათი დაჯარიმების შესახებ გაასაჩივრეს _ თავად საგადასახადოსა და სასამართლოში. ამ სასამართლო სხდომაზე მეწარმეების საჩივრებზე მიღებული გადაწყვეტილებები უნდა წარედგინათ, მტკიცებულების სახით. თუმცა ზურაბ ბერიძის ადვოკატებს ეს ინფორმაცია არ მიაწოდეს. მოტივი: `საგადასახადო საიდუმლოება~. ადვოკატმა ამ მტკიცებულების გამოთხოვა მოსამართლეს სთხოვა და მიუხედავად პროკურორის პროტესტისა, მოსამართლისგან თანხმობაც მიიღო. 
მოწმე, ალექსანდრე (ალიოშა) როდინაძე, საგადასახადო ინსპექციაში 1994-2007 წლებში იურიდიული დეპარტამენტის ხელმძღვანელი იყო (დარღვევები ამ პერიოდს უკავშირდება). მან სასამართლოს უთხრა: `ჩემი მუშაობის პერიოდში საგადასახადო შემოწმებისას გამოვლინდა დარღვევები, რაც ზედამხედველობის სამსახურმა ასახა კიდეც და შეცდომა გამოსწორდა. ამ დარღვევაში კრიმინალური არაფერი იყო. იმ თანამშრომლების მიმართ, რომელთაც გადაცდომა ჰქონდათ, დისციპლინური ღონისძიება გატარდა _ ზოგს პრემია არ მისცეს, ზოგს საყვედური გამოუცხადეს...~ 
მომდევნო სასამართლო სხდომაზე, სავარაუდოდ, მოწმის სახით ელდარ ვარშლომიძეს _ ზურაბ ბერიძის ერთ-ერთ მოადგილეს (ის ახლაც შემოსავლების სამსახურის ბათუმის რეგიონული ცენტრის უფროსის მოადგილეა) და კობა აბულაძეს დაკითხავენ. 
ზურაბ ბერიძის სასამართლო პროცესს ორმოცდაათი ადამიანი ესწრებოდა, დანარჩენებმა დარბაზში შესვლა უადგილობის გამო ვერ მოახერხეს.
სასამართლოზე განსასჯელს გაძლიერებული დაცვა იცავდა. ის წინა სასამართლო პროცესებზე ადვოკატების გვერდით იჯდა და ჩანაწერებს აკეთებდა. 26 ივნისს კი, მოსამართლემ _ ვერა დოლიძემ განაცხადა, რომ ბადრაგის გადაწყვეტილებით ზურაბ ბერიძე ადვოკატების მაგიდასთან ვეღარ დაჯდებოდა. პროკურორსა და განსასჯელს შორის გამართულმა პოლემიკამ ზურაბ ბერიძის ახლობლები ააღელვა. შესაბამისად, მოსამართლემ წამოძახილის გამო განსასჯელის ნათესავი სასამართლო დარბაზიდან გააძევა. 
`გაქცევას ხომ არ ვაპირებ? რა ინფორმაცია აქვს პროკურატურას?~ _ იკითხა განსაჯელმა. პროკურორმა _ ანზორ უსტიაძემ განაცხადა, რომ თანახმაა განსასჯელი იქ იჯდეს, სადაც მას `მოუხერხდება~. 
პროცესის დაწყებიდან რამდენიმე წუთში, ბადრაგის გადაწყვეტილებით, მოსამართლემ განსასჯელს ჩანაწერების გაკეთების, ანუ ადვოკატების მაგიდასთან დაჯდომის უფლება მისცა.

ზურაბ ავალიანის სასამართლო პროცესები დაიწყო

 

~დემოკრატიული მოძრაობა _ ერთიანი საქართველოს~ აჭარის რეგიონული ცენტრის ხელმძღვანელის _ ზურაბ ავალიანის სასამართლო პროცესი დღეს დაიწყება. ბრალდების მიხედვით, ავალიანს ცეცხლსასროლი იარაღისა და საბრძოლო მასალის უკანონო შეძენა-შენახვას ედავებიან. მის საცხოვრებელ სახლში, კონკრეტულად კი აბაზანაში, იპოვეს შავი ფერის დიდი ჩანთა, რაშიც, გამოძიების მტკიცებით, აღმოჩნდა ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარმტყორცნი, `მაკაროვის~ სისტემის ცეცხლსასროლი იარაღი, ავტომატი, ორი ყუმბარა, დიდი ოდენობით ტროტილი და სხვა სახის საბრძოლო მასალები.
ავალიანი ბრალდებას უარყოფს. ეს დანაშაული კი სამ წლამდე პატიმრობას ან ჯარიმას ითვალისწინებს.
პირველ სასამართლო პროცესზე მოწმეებად ის პოლიციელები დაიბარეს, რომლებმაც ზურაბ ავალიანი დააკავეს. ესენი არიან: თემურ თავლაძე, ვალერი სულაბერიძე, დავით გიორგაძე, გიორგი კოკაია, ვაჟა დიასამიძე, გურამ ჩანტლაძე და დათუნა ქურიძე. განსასჯელის ადვოკატის, არჩილ ჩოფიკაშვილის თქმით, განსასჯელი ზურაბ ავალიანი ირწმუნება, რომ სწორედ ამ ადამიანებმა ჩაუდეს მას საცხოვრებელ სახლში ცეცხლსასროლი იარაღი.
პირველ სასამართლო პროცესზე განსასჯელმა განაცხადა, რომ საბრალდებო დასკვნა არ ჩაბარებია, ამიტომაც მოსამართლეს პროცესის გადადება სთხოვა. მისი მოთხოვნა მოსამართლემ დააკმაყოფილა. პირველი სასამართლო პროცესი დღეს, 1 ივლისს ჩატარდება.
ადვოკატმა _ არჩილ ჩოფიკაშვილმა, სასამართლოზე აუდიო ჩანაწერის გაკეთების უფლება ითხოვა, რასაც მისი განმარტებით, კანონმდებლობა ითვალისწინებს. `აუდიო ჩანაწერი შეუძლიათ გააკეთონ როგორც პროცესის მონაწილეებმა, ასევე დაინტერესებულმა პირებმა~.
ადვოკატის განცხადებით, დაცვის მხარის მოწმეები იქნებიან ის ადამიანები, ვინც ჩხრეკის დროს სახლში იმყოფებოდნენ და `ისინი, ვინც ადასტურებენ იმას, რომ ცეცხლსასროლი იარაღი თვითონ პოლიციელებმა შეიტანეს ავალიანების საცხოვრებელ სახლში. ზურა პოლიტპატიმარია, იარაღის ჩადება ინსტრუმენტია პატიმრობისთვის~.
ნინო ბურჯანაძის პარტიის აჭარის ბიუროს ხელმძღვანელი 2009 წლის 23 მარტს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დეპარტამენტის თანამშრომლებმა დააკავეს.
საქმის პროკურორი ვლადიმერ თურმანიძეა. საქმეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე _ ვერა დოლიძე განიხილავს.

ყოფილი დირექტორი განაჩენის მოლოდინშია

ბათუმის წყალკანალის ყოფილი დირექტორი _ ვლადიმერ მიქელაძე გაწეული სამუშაოებისთვის აჭარის მთავრობის თავმჯდომარემ 2007 წლის ივლისში ქების სიგელით დააჯილდოვა. ჯილდოს მიღებიდან ერთ თვეში კი მის მიმართ სამართალდამცავებმა სისხლის სამართლის საქმე აღძრეს. ბრალდების მტკიცებით, ვლადიმერ მიქელაძემ იცოდა წყლის დაბინძურების შესახებ და მოსახლეობას ინფორმაცია არ მიაწოდა, ანუ ადამიანების სიცოცხლე საფრთხეში ჩააგდო.

2007 წელს, 16-დან 25 ივნისის ჩათვლით, ბათუმის ინფექციურ საავადმყოფოში რამდენიმე ადამიანი მოხვდა. ექიმებმა ყველას ერთი და იგივე `სავარაუდო დიაგნოზი _ წყლის ინფექცია~ დაუდგინეს.
წალკანალის დირექტორს სასამართლომ აღკვეთ ღონისძიებად გირაოს _ 25 ათასი ლარის გადახდა შეუფარდა, რის საფუძველზე იგი წინასწარი პატიმრობიდან გაათავისუფლეს. სისხლის სამართლის კოდექსის 247-ე მუხლის (წყალკანალის ყოფილ დირექტორს ამ მუხლით ასამართლებენ) თანახმად, `იმ ფაქტის ან მოვლენის შესახებ ინფორმაციის დამალვა, რომელიც საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან გარემოს, ისჯება ვადით სამიდან შვიდ წლამდე~. 
საქმეში დაზარალებული ორი ბავშვი და სამი ქალია. `ამ პერიოდში იმავე დიაგნოზით რაიონებიდანაც იყვნენ პაციენტები ინფექციურში მოთავსებული. რაც შეეხება მიქელაძის მიერ ინფორმაციის დაფარვას, ჩვენ ტელევიზიაში მოვიპოვეთ მტკიცებულება, რითაც დასტურდება, რომ ბრალდებულმა მოსახლეობას მოუწოდა ერიდონ სასმელი წყლის გამოყენებას გადადუღების გარეშე, რადგან წყალი დაბინძურებულია და სიცოცხლისთვის საშიშია~, _ ამბობს განსასჯელის ადვოკატი _ რამინ პაპიძე. 
პაპიძის ინფორმაციით, აჭარის ტელევიზიამ დაცვის მხარეს მიწერა, რომ ეს ინფორმაცია `დაზიანებულია და არ ინახება არქივში~; თუმცა კადრები აჭარის ტელევიზიიდან გამოძიებამ მოიპოვა და საქმეშიც დევს, როგორც ბრალდების მტკიცებულება. `25~-ე არხმა კი დაადასტურა, რომ ამ პერიოდში წყალკანალის დირექტორმა ნამდვილად განაცხადა წყლის დაბინძურების შესახებ.  
აჭარის ტელევიზიიდან ამოღებული ვიდეოფირი 2007 წლის ივნისის თვეშია ჩაწერილი. ფირის მიხედვით ოქმში წერია, რომ წყალკანალის დირექტორმა _ ვლადიმერ მიქელაძემ, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სურსათის უვნებლობის სამსახურის უფროსმა _ რამაზ სურმანიძემ, აჭარის ჯანდაცვის მინისტრმა _ მამუკა ნაკაშიძემ და დაავადებათა კონტროლის ერთიანი ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელმა _ პაატა იმნაძემ მოსახლეობას აცნობეს: `წვიმის შედეგად წყალი მღვრიეა და ამიტომაც არის გადაკეტილი~.
ქსელში წყლის გაშვების შემდეგ ზემოთ მითითებული ყველა ჩინოვნიკი მოუწოდებს მოსახლეობას, მხოლოდ გადადუღებული წყალი მიიღონ~. 
რაც შეეხება დაზარალებულებს, სასამართლო პროცესზე მათ განაცხადეს, რომ იმ პერიოდისთვის ტელევიზორისთვის არ უყურებიათ და წყლის დაბინძურების შესახებ ინფორმაცია არ ჰქონდათ. წყლით ინფიცირებაზე, ანუ ~სავარაუდო დიაგნოზი~ დაზარალებულებს ექიმებმა დაუსვეს.  
სასამართლოზე დაიკითხა ჩაქვის წყალსადენის სათავე ნაგებობის ინჟინერი _ რეზო დიდმანიძე, რომელმაც თქვა, რომ ვლადიმერ მიქელაძემ დაბინძურებული წყლის შესახებ ინფორმაცია მოსახლეობას ტელევიზიით მიაწოდა. იგივე ინფორმაცია დაადასტურა სურსათის უვნებლობისა და მასზე ზედამხედველობის სამსახურის უფროსმა _ რამაზ სურმანიძემ. 
იყო თუ არა სასმელი წყალი დაბინძურებული იმ პერიოდისთვის ბათუმში? ჩატარებული ექსპერტიზით დადასტურდა, რომ სასმელი წყალი ნამდვილად იყო დაბინძურებული. განსასჯელის ადვოკატი ექსპერტიზას არაკანონიერს უწოდებს `რადგანაც აჭარის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან არსებული სურსათის უვნებლობის ზედამხედველობის სამსახურს და მასთან არსებული ლაბორატორიების თანამშრომლებს არ ჰქონდათ შესაბამისი აკრედიტაცია. ანუ მათ არ ჰქონდათ წყლის სინჯების მოპოვებისა და ლაბორატორიული გამოკვლევის უფლება, რასაც დაეყრდნო ექსპერტიზა~. 
წინასწარი გამოძიება დასრულებულია. საქმეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე _ თემურ ქათამაძე განიხილავს. მომდევნო სასამართლო პროცესზე ლაბორატორიის თანამშრომლები დაიკითხებიან.
წყალკანალის დირექტორი ბრალდებას უარყოფს.